Αρχίζω με την πρώτη λέξη (απορίες) του παραπάνω θέματος και αφού κάνω μία συντομότατη ανασκόπηση θα καταλήξω κι εγώ στις δικές μου σημερινές απορίες.

     Όταν πρωτάκουσα το καλοκαίρι του 1988 για το θέμα αυτό από τον π. Γεώργιο Μεταλληνό, το μόνο που μου δημιουργήθηκε ήταν ένα πλήθος αποριών σαν αυτές που δημιουργήθηκαν σε όλο τον κόσμο, και που εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη στο νου πολλών που δεν έτυχε να έχουν παρακολουθήσει την εξέλιξη του θέματος αυτού.

   Η κατάθεση της διδακτορικής διατριβής από τον Dr.  H. Warnecke στο πανεπιστήμιο της Βρέμης έγινε το 1987 με τον τίτλο «Το πραγματικό ταξίδι του Απ. Παύλου προς τη Ρώμη», υποστηρίζοντας ότι η Μελίτη των Πράξεων των Αποστόλων, Κεφ. 27-28 (για την ακρίβεια στα αρχαία χειρόγραφα είναι Μελιτινή, Μελιτηνή και Μελίτη), δεν είναι η Μάλτα, αλλά η Κεφαλληνία και ότι ο Απ. Παύλος ήταν αυτός που εκχριστιάνισε το νησί.

   Από τότε ξεκίνησε σημαντικότατη επιστημονική προσπάθεια για τη διερεύνηση του θέματος αυτού. Ο κ. Warneckeήρθε εδώ και ενημέρωσε σχετικά τον τότε Μητροπολίτη μας και τώρα κυρό Σπυρίδωνα, και εκείνος στη συνέχεια ενημέρωσε και εκάλεσε σε συνεργασία τον γνωστό σε όλους για το σπουδαίο επιστημονικό του έργο Καθηγ. π. Γεώργιο Μεταλληνό. Για ένα τόσο σοβαρό και δύσκολο θέμα κατέληξαν ότι η πλέον ενδεδειγμένη οδός ήταν αυτή, της σύγκλησης δηλ. Διεθνών Επιστημονικών Συνεδρίων.

    Επανέρχομαι όμως στην αρχική παράγραφο.

   Δημιουργήθηκε λοιπόν και σ’ εμένα έντονος προβληματισμός και ανησυχία. Η ανησυχία έγκειτο εις το ότι δεν ήθελα να παρεισφρήσουν

πράγματα ψευδή και ανυπόστατα ούτε στο χώρο της Εκκλησίας, ούτε στο χώρο της Επιστήμης, παρά το ότι αυτό θα ήταν ένα θέμα βαρύνουσας σημασίας για το νησί μας, και παρά την αγάπη που τρέφουμε όλοι προς αυτό. Και αυτή μου την ανησυχία τήν έχω εκφράσει από την αρχή, και στις σχετικές εργασίες μου, και στις ανακοινώσεις μου κατά τα Συνέδρια. Οι απορίες πάμπολλες. Το πιο μεγάλο πρόβλημα για όλους και για μένα ο όρος Μελίτη. Άλλο πρόβλημα ο όρος βάρβαροι. Τρίτο πρόβλημα το ότι είχαμε μεγαλώσει όλοι με την ιδέα της Μάλτας, διότι έτσι είχε περάσει αβασάνιστα κατά τα τελευταία τουλάχιστον εκατό χρόνια, και για λόγους σκοπιμοτήτων, σε όλους τους χώρους της εκπαίδευσης και εδώ και στο εξωτερικό. Βέβαια αυτό αντιμετωπίστηκε ευκολότατα και από την αρχή, διότι το ξεκίνησαν οι Ιωαννίτες Ιππότες μετά το μέσον του 16ου αι. και το υποστήριξαν οι Πάπες για τους δικούς τους λόγους. Ούτε τα κλιματολογικά ανταποκρίνονται, ούτε τα ρεύματα, η απόσταση, ο χρόνος του ταξιδίου, ούτε τα ιστορικά. Οι Μαλτέζοι εκχριστιανίστηκαν μόλις τον 4ο αι. από τον Μέγα Κωνσταντίνο, όταν στην Κεφ/νία υπήρχε αρχαιότατη και μοναδική χριστιανική κοινότητα μεταξύ Κεντρικής Ελλάδος και Ιταλίας. Δεν αναφερόμαστε περισσότερο, γιατί όλα τα σχετικά υπάρχουν στα Πρακτικά των Συνεδρίων.

   Στα έξι Συνέδρια που ακολούθησαν μελετήθηκαν διεξοδικώς όλα αυτά, καθώς και πολλές λεπτομέρειες και παράμετροι μέχρι του σημείου που ήταν ανθρωπίνως δυνατό. Και επειδή το θέμα ήταν πολύπλοκο, καθώς είχε σχέση με ιστορία, γλωσσολογία, μετεωρολογία, γεωγραφία, μελέτη τοπικών στοιχείων κ.λπ., κλήθηκαν ειδικοί επιστήμονες,  επί των σχετικών ειδικοτήτων,  αλλά παρακινήθηκαν και όσοι εκ των εντοπίων είχαν να παρουσιάσουν σχετικά εντόπια στοιχεία, ώστε να υπάρξει η κατά το δυνατόν πληρέστερη έρευνα. Να σημειώσουμε ακόμη ότι συναντήσαμε και ανθρώπους κατά πάντα αξιόπιστους που μας έδωσαν μαρτυρίες ο καθένας από την οικογενειακή του παράδοση. Όλα έχουν καταγραφεί και εκδοθεί στα Πρακτικά των Συνεδρίων και είναι στη διάθεση όλων προς έρευνα. Και είναι αξιοπρόσεκτο το ότι δεν υπήρξε καμία βιασύνη και καμία πίεση να γίνουν πολλά Συνέδρια και σε σύντομο χρόνο, ώστε να τελειώσει και να κλείσει βεβιασμένα το θέμα για να αναδειχθεί αβασάνιστα, επιπόλαια και με μεγάλη ταχύτητα. Απεναντίας όλα έγιναν με αργούς ρυθμούς, ώστε να υπάρξει ο απαιτούμενος χρόνος της μελέτης των λεχθέντων, της διατυπώσεως αποριών και της μη βεβιασμένης ωρίμανσης της ιδέας για επόμενα βήματα μέσω και ενός επομένου Συνεδρίου. Έτσι το α΄ έγινε το 1993, δηλ. έξι έτη μετά την αρχική ανακοίνωση του κ. Warnecke-1987-, το β΄1996, δηλ. τρία έτη μετά το α΄, το γ΄1999, επίσης τρία έτη μετά το β΄, το δ΄2005, έξι έτη μετά το γ΄, το ε΄2009, τέσσερα έτη μετά το δ΄, και το στ΄2013, επίσης τέσσερα έτη μετά το ε΄. Δηλ. τα έξι Συνέδρια έγιναν σε διάστημα 20 ετών (1993-2013) και 26 ετών από την αρχική ανακοίνωση. Φέτο δε (2016) συμπληρώνονται 29 έτη από την αρχική ανακοίνωση. Διαπιστώνει δηλ. κανείς μόνο σύνεση και καμία βιασύνη.  Έγιναν δε όλα με άριστη οργάνωση, με ταπεινότητα, με ενημέρωση προ και μετά, με δελτία τύπου μετά από κάθε Συνέδριο, με τον τύπο και τα τοπικά κανάλια να μεταδίδουν όλα τα λεγόμενα. Όλα συγκλήθηκαν από την Ιερά μας Μητρόπολη, σε όλα προήδρευσε ο Καθ. π. Γεώργιος Μεταλληνός και ανέλαβε την επιμέλεια  των Πρακτικών των πέντε πρώτων Συνεδρίων, δηλ. πλην του τελευταίου(6ου), επειδή κατά την περίοδο εκείνη που θα συνετάσσοντο, έπρεπε να λάβει μέρος σε άλλα τρία Συνέδρια και έτσι την επιμέλεια του τελευταίου ανέθεσε εις εμέ-τιμή διά την οποία τον ευχαριστώ πολύ-.

   Το θέμα αυτό κερδίζει συνεχώς έδαφος και οι τυχόν απορίες έχουν απαντηθεί όσο ήταν δυνατό για τα ανθρώπινα μέτρα.

   Επανέρχομαι όμως στα ανωτέρω. Περίπου στην περίοδο του 2009.  Ενώ λοιπόν όλα έβαιναν καλώς και το θέμα του Απ. Παύλου εξελίσσετο πολύ καλά, άρχισαν μεταξύ ελαχίστων ατόμων (τριών-τεσσάρων;), ψίθυροι για κάποιες δήθεν “ανησυχίες-απορίες”. Και από του  Μαϊου περίπου του 2015 αυτές οι αρχικώς και φαινομενικώς απλές απορίες  μετεξελίχθηκαν σε έντονη προσπάθεια εναντίον του θέματος αυτού! Και διερωτάται κανείς! Γιατί άραγε; Σε τί κάνει κακό αυτό το θέμα; Τουλάχιστον, αν δεν εκτιμούν την πνευματική του αξία, που είναι μεγάλης σπουδαιότητος, ερωτούμεν, τουλάχιστον, δεν είναι ούτε καν δυνατόν να το θεωρήσουν σαν ένα θέμα  που τιμά και προβάλλει τον τόπο μας; αν και βέβαια ο σκοπός του δεν είναι διαφημιστικός, ούτε και πρέπει να είναι. Αλλά διερωτάται κανείς και για τη χειρότερη των περιπτώσεων. Βέβαια αυτά ευτυχώς υπό ολίγων, αλλά που δημιουργούν αρκετή σύγχυση στους μη γνωρίζοντες επακριβώς τα πράγματα . Οι απορίες ήταν, αν από τούδε και στο εξής θα έχουμε δύο Πολιούχους Αγίους, ή μήπως η τιμή στον Άγιό μας ή στα άλλα προσκυνήματα του νησιού μας θα υπεβαθμίζετο, κ. ά. παρόμοια που ούτε κι εγώ γνωρίζω, γιατί σ΄ εμένα δεν ανέφερε κανείς τίποτε σχετικό, μη θέλοντες προφανώς να έρθουν σε αντίθεση μαζί μου, γι’ αυτό και συνεχίζεται η φιλική διάθεση και συνεργασία μετ’ αλλήλων, όπως ήταν και μέχρι τώρα. Άλλωστε είναι απλό θέμα διασαφήσεως και ενημερώσεως και όχι εντάσεων. 

    Όντως απορίας άξιον! Από τον νου κανενός, εξ όσων ασχοληθήκαμε με το θέμα του Απ. Παύλου, δεν πέρασε ουδ’ επ’ ελάχιστον η ιδέα της μείωσης ή της υποβάθμισης ούτε του Αγίου μας, ούτε των άλλων προσκυνημάτων του νησιού μας. Πού το είδαν αυτό; Όσοι βοηθούσαμε εξακολουθούμε να βοηθούμε και στον Άγιο και στα άλλα ι. προσκυνήματα του νησιού μας -είναι κρίμα και απρέπεια που τα λέμε αυτά, αλλά η ανάγκη μας αναγκάζει-, εξακολουθούμε και να προσερχόμαστε και να βοηθούμε, ο καθένας με τον τρόπο του και τις δυνάμεις του. Γιατί λοιπόν αυτού του είδους οι «εκτιμήσεις»;

     Συνέταξα ένα ενημερωτικό πονημάτιο με τις επισημάνσεις μου, ελπίζοντας ότι θα συνέβαλε στη λύση κάποιων  αποριών. Τίτλος του ήταν: «Παράλληλα συμβάντα κατά την αναγνώριση του Αγίου Γερασίμου ως Αγίου και της Κεφαλληνίας ως της Μελίτης των Πράξεων». Ο τίτλος αυτός προέκυψε, διότι είχα ήδη παρατηρήσει, ότι υπήρχαν πολλά παράλληλα συμβάντα κατά  την αναγνώριση του Αγίου μας ως Αγίου εν μέσω πολλών και ποικίλων αντιδράσεων, αλλά και του νησιού μας ως τόπου του ναυαγίου και της διασώσεως του Απ. Παύλου εν μέσω και πάλι πολλών και ποικίλων αντιδράσεων. Διεπίστωνα δηλ. το κοινώς λεγόμενο: «η ιστορία επαναλαμβάνεται».    Στο πονημάτιο αυτό προστέθηκαν στη συνέχεια και άλλα στοιχεία, τα οποία, εκτιμούσαμε ότι θα συνέβαλλαν στη λύση των αποριών που κατά καιρούς προέκυπταν.

   Και ολοκληρώνουμε το παρόν με αναφορές: α) Περί των όρων Μελιτινή, Μελιτηνή και Μελίτη, β) Περί του όρου «βάρβαροι» και γ) Σχετικά με τις «ανησυχίες-απορίες» περί Πολιούχων Αγίων στην περίπτωση της Κεφαλληνίας και όχι μόνο.

   Α΄. Περί των όρων Μελιτινή, Μελιτηνή και Μελίτη, που υπήρξε απ’ αρχής και το πλέον δυσεπίλυτο πρόβλημα, υπάρχει εκτενής αναφορά στο β΄μέρος της ανακοινώσεώς μου κατά το ΣΤ΄Συνέδριο(2013), όπου εκεί έχω συγκεντρώσει και όλες τις παραπομπές στα λεχθέντα υπό των Καινοδιαθηκολόγων κατά το Α΄Συνέδριο, καθώς και τον δικό μου προβληματισμό και εκτιμήσεις. Όλα αυτά μπορούμε να τα βρούμε στο Siteτου Απ. Παύλου: www.ap-pavlos-pessada.grόπου έχουν καταχωρηθεί μαζί και με άλλα κείμενα, φωτογραφίες και λοιπές πληροφορίες περί του θέματος, και τα Πρακτικά του ανωτέρω ΣΤ΄Συνεδρίου, όπου στις σελίδες από 43-51 έχουν καταγραφεί όλα τα περί των εν λόγω όρων, δηλ. Μελιτινής, Μελιτηνής και Μελίτης.

   Β΄. Περί του όρου βάρβαροι έχουν λεχθεί πάρα πολλά σε όλα τα Συνέδρια, που όλα είναι καταγεγραμμένα στα Πρακτικά των Συνεδρίων με τελικό συμπέρασμα ότι ο όρος αυτός χρησιμοποιείται παρ’ αρχαίοις είτε με την αρχική έννοια του barbar, είτε για το τραχύ γλωσσικό ιδίωμα που υπήρχε σε πολλές ή και σε όλες τις δυτικές ελλαδικές επαρχίες (αναφορές υπάρχουν στον Θουκυδίδη, τον Άγ. Ισίδωρο Πηλουσιώτη κ.λπ.). Στην περίπτωση του τόπου του ναυαγίου, αυτοί που έτρεξαν και εβοήθησαν, σύμφωνα με το κείμενο, ήταν οι εργαζόμενοι στα κτήματα του Ποπλίου, του πρώτου της νήσου, άγνωστο αν ήταν αυτόχθονες ή ξένοι, αιχμάλωτοι πολέμου ίσως, πάντως όχι η ελίτ της νήσου. Όμως ο Παύλος και ο Λουκάς καταλάβαιναν ευκολότατα όλα αυτά που έλεγαν, χωρίς κανένα πρόβλημα. Άρα ο όρος δεν έχει καμμία σχέση με βαρβαρική σημασία. Και

  Γ΄.  Σχετικά με τις «ανησυχίες-απορίες» περί Πολιούχων Αγίων στην περίπτωση της Κεφαλληνίας και όχι μόνο.

    Ειδικά τούτο το τελευταίο θέμα έχει αναπτυχθεί πιστεύουμε επαρκώς στην ανωτέρω αναφερομένη εργασία «Παράλληλα συμβάντα…», η οποία συνδημοσιεύεται με το παρόν στο Siteτου Απ. Παύλου.

    Επανερχόμαστε όμως στο 2009, καθώς μέχρι τότε, όπως προαναφέραμε, όλα πήγαιναν καλά χωρίς κανένα πρόβλημα. Όσες απορίες υπήρχαν κατέληγαν στις συζητήσεις των Συνεδρίων και εδίδοντο υπό των ειδικών οι δέουσες απαντήσεις και παρείχετο έτσι η σχετική πληροφόρηση. Από τότε όμως άρχισαν να διατυπώνονται οι κάποιες «ανησυχίες». Άρχισε δηλ. να γίνεται αυτό, που δεν υπήρχε λόγος να συμβεί. Τα ελάχιστα άτομα που ξεκίνησαν την άρνηση, την αντίδραση και τη δυσφήμηση του θέματος προσπάθησαν και προσπαθούν να δημιουργούν σύγχυση και αμφιβολία περί αυτού, με σκοπό την πλήρη εξαφάνισή του. Και άθελά του κανείς προβληματίζεται και κάνει κάποιες συγκρίσεις.

   Όπου δραστηριοποιήθηκε ο Απ. Παύλος εγέρθηκαν διωγμοί εναντίον του, όπως είδαμε λεπτομερώς και στο κείμενο «Παράλληλα συμβάντα…» με λαμπρή την εξαίρεση της Κεφαλληνίας, όπου τους περιέθαλψαν και όπως συνεχίζει ο Λουκάς «παρείχον ου την τυχούσαν φιλανθρωπίαν ημίν….οί και πολλαίς τιμαίς ετίμησαν ημάς και αναγομένοις επέθεντο τα προς την χρείαν». (Πράξ. ΚΗ΄ 2,10). Τότε λοιπόν ο Απόστολος παντού διώχθηκε εκτός από την Κεφαλληνία` απ’ εναντίας τώρα παντού τιμάται εκτός από την Κεφαλληνία, και όχι βέβαια αυτό εκ μέρους του πολλού κόσμου, αλλά υπό μεμονωμένων ατόμων που δρουν, και αντιεπιστημονικώς, και αντίθετα με την υποτιθέμενη αγάπη τους για το νησί. Τους τελευταίους δε μήνες έχουμε ακούσει ή διαβάσει δήθεν απορίες και παντελώς ανυπόστατους ισχυρισμούς, υπό ολίγων ευτυχώς  ανθρώπων, ανεξαρτήτων αλλήλων , αλλά που λέγουν τα ίδια πράγματα, σαν αυτά να προέρχονται από τις ίδιες λιγοστές πηγές. Ακούσαμε λοιπόν ή διαβάσαμε ότι, όλα αυτά είναι ψεύδη και απάτες, ότι η Κεφαλλονιά εκχριστιανίστηκε από τον Απ. Ανδρέα και όχι από τον Απ. Παύλο, ότι η παρουσία του Απ. Ανδρέα μαρτυρείται, εκτός των άλλων, και από το Άγιο πόδι του εις το ομώνυμο μοναστήρι στα Περατάτα, ενώ του Απ. Παύλου δεν συναντάται καμμία «παρουσία» εις την Νήσον, ακόμη, αν υπάρχει κάποια επίσημη απόφαση, ότι λόγοι ποικίλων συμφερόντων, τοπικιστικοί ή συναισθηματικοί υπαγόρευσαν τις προσπάθειες στήριξης του θέματος, ότι έγινε μία ανεπιτυχής προσπάθεια να διαψευσθεί ο Λουκάς, αλλά δεν τα κατάφεραν, ότι αυτό το θέμα θα σβήσει γρήγορα και δεν θα θυμάται κανείς πλέον τίποτε, ότι αρχικά η Μητρόπολη Κεφαλληνίας υπήρξε στα Κάκαβα, μετά στο Παλιόκαστρο των Πρόννων, μετά στο Αράκλι, κ.λπ., κ.λπ.

   Επειδή από όλα αυτά, άλλα έχουν κατά κόρον απαντηθεί και άλλα είναι παντελώς ανυπόστατα, θα αναφερθούμε μόνο ακροθιγώς σε λίγες γραμμές. Από πολύ παλαιά υπήρχε ο προβληματισμός του πώς εκχριστιανίστηκε το νησί μας. Οι απαντήσεις εδίδοντο κατ΄εικασίαν, βάσει πάντοτε κάποιας λογικής. Μήπως δηλ. από Κεφαλλήνες εμπόρους λόγω της συχνής επικοινωνίας με την Κόρινθο, σπουδαίο εμπορικό κέντρο, όπου εδραστηριοποιείτο ο Παύλος, ή από τη γειτονική Πάτρα, όπου εδραστηριοποιείτο ο Ανδρέας.

Άλλη εκδοχή: Μήπως ο Ανδρέας από τη γειτονική Πάτρα έφθασε μέχρι εδώ. Άλλη: Μήπως οι Απόστολοι Πέτρος ή Παύλος επειδή κατέληξαν στη Δύση και το νησί μας ήταν λόγω θέσεως ή τρικυμιών συνήθης τόπος στάθμευσης, έγινε αυτό αιτία του εκχριστιανισμού του. Το δεξιό πέλμα του Απ. Ανδρέα μετέφερε η Ρωξάνη Τζιγαρά -  θυγατέρα του Ζώτου Τζιγαρά αξιωματούχου και γαμπρού του ηγεμόνος της Μολδοβλαχίας -  κατά το α΄ήμισυ του 17ου αι., μετέπειτα Μοναχή Ρωμύλα, η οποία διεσώθη από ναυάγιο στην Πεσσάδα, όπου έχτισε εκκλησάκι του Απ. Ανδρέα, πλησίον της Μονής του Εσταυρωμένου, σύμφωνα με παράδοση που διασώζεται στη Μονή του Απ. Ανδρέου των Περατάτων. Διασώζονται μέχρι σήμερα τα ερείπια και το τοπωνύμιο «Άγιος Ανδρέας». Μαρτυρίες της παρουσίας του Απ. Παύλου έχουμε στην περιοχή της Πεσσάδας από εντοπίους μη συγγενείς μεταξύ τους, και από οικογενειακή τους παράδοση. Τρεις παλαιοχριστιανικοί Ναοί του Απ. Παύλου-μόνο του Παύλου` αυτό έχει ειδική σημασία που έχει αναλυθεί στα Συνέδρια-, δύο στην Πεσσάδα και ένας στα Βάτσα της Παλικής, Λιτανείες του Απ. Παύλου στην Πεσσάδα για την ανομβρία, αλλά και την αποσόβηση όλων των δεινών. Εικονογραφία επίσης του Απ. Παύλου στην Πεσσάδα, που δεν υπάρχει σε άλλο σημείο του νησιού. Οι μαρτυρίες, όπως και όλα τα υπόλοιπα έχουν καταγραφεί στα Πρακτικά των Συνεδρίων. Τα ανωτέρω σημεία: Κάκαβα, Παλαιόκαστρο Πρόννων, Αράκλι κ.λπ. ουδέποτε υπήρξαν τόποι της έδρας της Μητροπόλεως Κεφαλληνίας. Αν σε κάποια σημεία του νησιού αναφέρονται επισκοπές, επρόκειτο για τόπους χωρεπισκόπων, Επισκόπων δηλ. που είχαν παραιτηθεί για λόγους υγείας ή ηλικίας και που ήταν πολύτιμη η διακονία τους (υπηρεσία τελετουργική, χωρίς διοικητικά καθήκοντα), γιατί οι επί μέρους περιοχές του νησιού μας ήταν απομακρυσμένες ή και αποκομμένες μεταξύ τους λόγω γεωμορφολογίας, και ήταν αδύνατο και με τα μέσα μάλιστα εκείνων των εποχών, να εξυπηρετηθεί το νησί αυτό με τους τόσους οικισμούς, ναούς και Ι. Μονές από έναν Επίσκοπο, και ακόμη περισσότερο κατά τις περιόδους εκείνες όπου  αποτελούσαμε μία Μητρόπολη μαζί με τη Ζάκυνθο και την Ιθάκη. Ουδέποτε όμως στους αναφερθέντες αυτούς τόπους υπήρξε η έδρα της Μητροπόλεως Κεφαλληνίας.  Επίσης ουδέν ψευδέστερον του ότι κατεβλήθη προσπάθεια να διαψευσθεί ο Λουκάς, αλλά αυτό δεν κατορθώθηκε.  Καθώς ελέχθη και εγράφη κατά τα Συνέδρια: «Ο Λουκάς γράφει ιστορία. Ως ιστορικός μάλιστα θεωρείται ως ο χριστιανός Θουκυδίδης» (Τόμος Πρακτ. Γ΄Συνεδρ.1999, σ. 395, και «ο Λουκάς στην ιστορική αντικειμενικότητα ξεπερνά και τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη» Τόμος Πρακτ. Γ΄Συνεδρ. σ. 401). Αποτελεί δε ο Λουκάς τη μοναδική και ακριβέστατη πηγή του θέματος του ναυαγίου και ουδέποτε ημφεσβητήθη υπό των ερευνητών. Για το πρόβλημα περί των όρων Μελιτινή,  Μελιτηνή και Μελίτη δεν ευθύνεται ο Λουκάς, αλλά μάλλον οι μεταγενέστεροι αντιγραφείς, και μάλλον ούτε και αυτοί, γιατί πιθανότατα κάποιο ξεθώριασμα ή ημιαπόσβεσις σ’ εκείνο το σημείο έγινε αφορμή λόγω του δυσαναγνώστου, να αναγράφονται στα αρχαία χειρόγραφα με τις τρεις αυτές εκδοχές. Λεπτομερής αναφορά υπάρχει στα Πρακτικά του ΣΤ΄Συνεδρίου(2013), σελ. 43-51. Το βιβλίο των Πρακτικών αυτών ευρίσκεται ολόκληρο στο Siteτου Απ. Παύλου www.ap-pavlos-pessada.gr  

   Τελειώνοντας, ελπίζουμε, ότι με τα δύο αυτά κείμενα, τα οποία συνδημοσιεύονται στο ανωτέρω Site, δίδονται οι απαντήσεις στις τελευταίες απορίες περί του εντοπίου θέματος του Απ. Παύλου.

                                                    Θεόφραστος Χαρτουλιάρης 

Επιμέλεια : Θ. Χαρτουλιάρης
Editing: Th. Chartouliaris
 

005

Γλυπτό δαπέδου Ιερού Ναού,
του Roland Shtembari
 
Πρακτικά του ΣΤ' Συνεδρίου (17-8-2013) - Κλικ εδώ
 
Video από το ΣΤ' Συνέδριο
 
 

Από το agioritikovima.gr

Ο Ηλείας Γερμανός και ο π.Γεώργιος Μεταλληνός στον Εσπερινό του Απ. Παύλου στην Πεσσάδα (Εικόνες) - Κλικ εδώ

17-8-2016 - Εσπερινός Απ. Παύλου

Σύσκεψη στην Οικία του Prof Heinz Warnecke

Παράλληλα συμβάντα κατά την πορεία της αναγνωρίσεως ως Αγίου του Αγίου Γερασίμου και της Κεφαλληνίας ως της Μελίτης των Πράξεων. Επισημάνσεις και Προτάσεις. - Κλικ εδώ

Απορίες περί του θέματος του ναυαγίου του Αποστόλου Παύλου κατά το ταξίδι του προς τη Ρώμη το έτος 59 μ. Χ. - Κλικ εδώ